พระแก้วมรกต  หรือพระพุทธมหามณีรัตนปฏิมากร  เป็นพระพุทธรูปศักดิ์สิทธิ์คู่บ้านคู่เมือง
ของชาติไทย มายาวนาน  ในอดีตก่อนจะมาประดิษฐาน ณ วัดพระศรีรัตนศาสดารามที่กรุงเทพฯ  ดังเช่นปัจจุบันนั้น “พระแก้วมรกต” ได้รับอัญเชิญไปประดิษฐาน  ณ  เมืองสำคัญต่าง ๆ มากมาย อาทิเช่น  เมืองกำแพงเพชร
เมืองลำปาง เมืองเชียงราย  เมืองเชียงใหม่  เมืองหลวงพระบาง และเมืองเวียงจันทน์ เป็นต้น

          การที่ได้มีโอกาสไปนมัสการและเยี่ยมชมโบราณสถานที่ที่เกี่ยวข้องหรือเคยเป็นที่ประดิษฐานของ "พระแก้วมรกต" ในอดีตควบคู่ไปกับการชื่นชมแหล่งท่องเที่ยวอันหลากหลายของดินแดนภาคเหนือนั้น นับเป็นการท่องเที่ยวที่มีความคุ้มค่าและเปี่ยมด้วยคุณค่ายิ่งนัก

รอยประวัติศาสตร์เกี่ยวกับพระแก้วมรกต 

หลักฐานทางประวัติศาสตร์เกี่ยวกับพระแก้วมรกต มีทั้งที่เป็นลายลักษณ์อักษรและหลักฐานทางโบราณคดี ในส่วนที่เป็นลายลักษณ์อักษรนั้นได้ปรากฏอยู่ในเอกสารโบราณมากมาย  อาทิเช่น เรื่องรัตน์พิมพ์วงค์ ตำนานพระแก้วมรกต เรื่องพระรัตนปฏิมา  ในหนังสือชินกาลมาลีปกรณ์  พงศาวดารเหนือ  ราชพงศาวดารกรุงกัมพูชา ตำนานพระแก้วมรกตฉบับหลวงพระบาง และพงศาวดารโยนก เป็นต้น
 
พระแก้วมรกตสร้างขึ้นจากความดำริของ พระนาคเสนเถระ  แห่งเมืองปาตลีบุตร  ในชมพูทวีป เมื่อ พ.ศ. 500  จากนั้นก็ได้มีการอัญเชิญไปประดิษฐานตามเมืองสำคัญต่างๆ ตาม ลำดับ  

เกาะลังกา เมื่อประมาณปี พ.ศ. 800
เมืองนครธม  ในอาณาจักรขอมโบราณ  เมื่อประมาณปี พ.ศ. 1000
เมืองอโยชปุระ  หรือเมืองอโยธยาโบราณ  ในสมัยพระเจ้าอาทิตยราช
เมืองกำแพงเพชร ในสมัยพระยาวิเชียรปราการ
เมืองเชียงราย ในสมัยเจ้ามหาพรหม ประมาณปีพ.ศ. 1979
นครเขลางค์ หรือเมืองลำปาง ระหว่างปี พ.ศ. 1979- 2011
เมืองเชียงใหม่  ระหว่างปีพ.ศ. 2011-2096 ในสมัยพระเจ้าติโลกราช
เมืองหลวงพระบาง ในปี พ.ศ. 2096
เมืองเวียงจันทร์ ระหว่างปี พ.ศ. 2096-2322
กรุงธนบุรี ระหว่างปี พ.ศ. 2322-2327
กรุงเทพมหานคร ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2327 จนถึงปัจจุบัน
ด้านโบราณสถานที่ยังปรากฏอยู่ได้แก่

โบราณสถานวัดพระแก้ว  ในบริเวณอุทายานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร จังหวัดกำแพถงเพชร
เจดีย์โบราณ วัดพระแก้วดอนเต้าสุชาดาราม จังหวัดลำปาง
เจดีย์หลวง ในวัดเจดีย์หลวง จังหวัดเชียงใหม่
เจดีย์โบราณ ในวัดพระแก้ว จังหวัดเชียงราย

หมายเหตุ ข้อมูลรอยประวัติศาตร์เกี่ยวกับพระแก้วมรกตข้างต้นค้นคว้าจากหนังสือ พระแก้วมรกต ISBN 974-323-017-3 ของหนังสือพิมพ์มติชน

ตัวอย่างรายการท่องเที่ยว
ททท. ได้จัดทำตัวอย่างรายการท่องเที่ยว “เยือนเมืองเหนือ กราบรอยพระแก้วมรกต” กรุงเทพฯ-กำแพงเพชร-ลำปาง-เชียงใหม่-เชียงราย” ซึ่งรวมสถานที่ประวัติศาตร์รอยพระแก้วมรกตและแหล่งท่องเที่ยวที่น่าสนใจตามเส้นทางไว้ด้วยกัน
 
รายการที่ 1   ระยะเวลา 4 วัน 3 คืน

วันแรก

เช้า           ออกเดินทางจากกรุงเทพฯ สู่เมืองกำแพงเพชร ตามเส้นทางสิงห์บุรี-นครสวรรค์-กำแพงเพชร

                ชมน้ำตกคลองลาน (Unseen Thailand) รับประทานอาหารกลางวันที่ อำเภอคลองลาน

                และเดินทางสู่ที่พักเมืองกำแพงเพชร

บ่าย         กราบรอยพระแก้วมรกตที่วัดพระแก้วในอุทยานประวัติศาสตร์กำแพงเพชร แล้วนั่งรถไฟฟ้าชมโบราณสถานมรดกโลก เช่น กำแพงเมืองศิลาแลงโบราณ และวัดโบราณในเขตอรัญญิก ชมสวนกล้วยสองร้อยสายพันธุ์และงานหัตถกรรมพื้นเมืองมี่พิพิธภัณฑ์เรือนไทย

วันที่สอง

เช้า           ออกเดินทางสู่เมืองตาก กราบศาลพระเจ้าตากสินมหาราช แล้วเดินทางสู่เมืองลำปาง กราบรอยพระแก้วมรกตที่วัดพระแก้วดอนเต้าสุชาดาราม และรับประทานอาหารกลางวันในเมืองลำปาง

บ่าย         กราบพระธาตุลำปางหลวง เยือนศูนย์ช้างห้างฉัตร แล้วเดินทางเข้าสู่ที่พักในเมืองเชียงใหม่ หรืออาจเลือกไปเยือนเมืองลำพูน กราบพระธาตุหริภุญชัย ไหว้อนุสาวรีย์ พระนางจามเทวี ก่อนเข้าสู่เมืองเชียงใหม่ก็ได้

วันที่สาม

เช้า           กราบรอยพระแก้วมรกตที่เจดีย์หลวง วัดเจดีย์หลวง ชมแหล่งท่องเที่ยว และรับประทานอาหารกลางวัน

                ในเมืองเชียงใหม่

บ่าย         เดินทางสู่เมืองเชียงราย และชมหอแก้วหอคำในไร่แม่ฟ้าหลวง ก่อนเข้าที่พักในเมืองเชียราย

วันที่สี่

เช้า           กราบพระแก้วมรกตที่วัดพระแก้วเชียงราย แล้วเดินทางไปยังเมืองเชียงแสน เยือนสามเหลี่ยมทองคำ หอฝิ่นฯ และรับประทานอาหารกลางวันริมแม่น้ำโขง

บ่าย         เยือนตลาดแม่สาย เดินทางกลับสู่เชียงราย และเดินทางกลับกรุงเทพฯ โดยเครื่องบินหรือรถยนต์



รายการที่ 2  ระยะเวลา 6 วัน 5 คืน 

วันแรก-วันที่สาม    เดินทางท่องเที่ยวเหมือนรายการที่ 1

วันที่สี่     

เช้า           กราบพระแก้วมรกตที่วัดพระแก้วเชียงราย แล้วเดินทางไปชมโบราณสถานเมืองเชียงแสน เยือนสามเหลี่ยมทองคำ หอฝิ่นฯ และรับประทานอาหารกลางวันริมแม่น้ำโขง

บ่าย         ช็อปปิ้งตลาดชายแดนไทย-พม่า ที่ด่านแม่สาย เดินทางไปยังดอยตุง เยือนพระตำหนักดอยตุงชมดอกไม้นานาพรรณ และพักที่ดอยตุง

วันที่ห้า

เช้า           เดินทางย้อนกลับสู่เมืองเชียงราย  ชมความงามของวัดร่องขุ่น งานศิลปะของคุณเฉลิมชัย โฆษิตพิพัฒน์ เดินทางไปชมแพะเมืองผี จังหวัดแพร่ และรับประทานอาหารกลางวันในเมืองแพร่

บ่าย         นมัสการพระธาตุช่อแฮ แล้วเดินทางสู่เมืองอุตรดิตถ์ กราบอนุสาวรีย์พระยาพิชัยดาบหัก และชมพิพิธภัณฑ์ดาบเหล็กน้ำพี้ แล้วเดินทางสู่ที่พักในเมืองพิษณุโลก



วันที่หก  

เช้า           นมัสการพระพุทธชินราช เยือนพิพิธภัณฑ์พื้นบ้านจ่าทวี แล้วเดินทางสู่เมืองพิจิตร นมัสการหลวงพ่อเพชร วัดท่าหลวง และรับประทานอาหารกลางวันในเมืองพิจิตร

 บ่าย         ชมฟาร์มนกกระจอกเทศที่ขจรฟาร์ม แล้วเดินทางกลับกรุงเทพฯ