เส้นทางตามรอยพระพุทธเจ้าหลวง   เสด็จประพาสต้น จ.นครสวรรค์

       พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว หรือสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง รัชกาลที่ 5 ได้เสด็จประพาสต้นยังจังหวัดนครสวรรค์ ซึ่งเป็นการเสด็จเพื่อพบเห็นและใกล้ชิดกับไพร่ฟ้าข้าแผ่นดินของพระองค์เอง และทรงประสงค์ที่จะได้รับทราบความทุกข์   ความสุขและความเป็นอยู่ของพสกนิกรอย่างแท้จริง   เส้นทางที่พระพุทธเจ้าหลวง (ร.5 )เสด็จ อาทิ

 

1.วัดพระปรางค์เหลือง  

          ตั้งอยู่ในอ.พยุหะคีรี  เป็นวัดโบราณที่เก่าแก่มากวัดหนึ่ง เจ้าหน้าที่ของกรมศิลปกรได้คำนวณอายุของวัดว่าเป็นวัดที่ถูกสร้างขึ้นประมาณปีพุทธศักราช 2305  ซึ่งเป็นสมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย   ในอดีตที่ผ่านมาวัดนี้มีชื่อเสียงในการรักษาโรคภัยไข้เจ็บ  ทางด้านยาสมุนไพรรดน้ำมนต์และคาถาตามหลักของแผนโบราณ รวมทั้งการรักษาโรคเคล็ด  ขัด  ยอก และ  อัมพาต โดยวิธี " เหยียบฉ่า "อย่างได้ผล

          จากการสืบค้นหอจดหมายแห่งชาติพระราชนิพนธ์ใน ร.5 และพระราชนิพนธ์ของสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ บันทึกไว้ว่า ร. 5 ทรงเสด็จประพาสที่วัดพระปรางค์เหลืองรวม 3 ครั้ง ในการเสด็จครั้งที่ 2 เมื่อวันที่ 11 สิงหาคม  ( พ.ศ. 2449 ) ร.ศ. 125  นับเป็นครั้งที่สำคัญที่สุดในประวัติศาสตร์ นอกจากมีหลักฐานจากบทพระราชนิพนธ์ของ ร. 5 ทรงบันทึกการเดินทางเป็นรายวันถึงสถานที่ที่เสด็จประพาสต้นโดยละเอียด  พร้อมทั้งทรงถ่ายภาพและในครั้งนี้   " หลวงพ่อเงิน " ได้ถวายการรดน้ำมนต์แด่ ร.5 ได้รับสมณศักดิ์เป็น " พระครูพยุหานุสาสก์ "  ดำรงตำแหน่งเจ้าคณะอำเภอพยุหะคีรีมีชื่อทางด้านรดน้ำมนต์ " จินดามณี "

          ซึ่งภายในบริเวณวัดพระปรางค์เหลือง มีจุดสำคัญต่างๆในการตามรอยเสด็จประพาสต้น  ดังนี้ องค์พระปรางค์เหลือง   วิหารหลวงพ่อโต   แพที่จอดเรือสมัย ร.5  การสาธิตเหยียบฉ่า  กุฏิหลวงพ่อเงิน  เก๋งเรือพระราชทาน  นมัสการรูปหล่อหลวงพ่อเงิน 

 

2.วัดเกาะหงษ์ 

        " วัดบ้านเกาะ " หรือวัดเกาะหงษ์  " ตั้งอยู่ในอ.เมือง   ในการเสด็จประพาสต้นทางเหนือของ " พระพุทธเจ้าหลวง "  ได้เสด็จผ่านมาถึง" วัดบ้านเกาะ " หรือวัดเกาะหงษ์   เมื่อวันที่ 12 สิงหาคม  พ.ศ.  2449 ( ร.ศ 125 )  พระองค์นมัสการพระประธานในโบสถ์  และนมัสการ " หลวงปู่กัน"  ซึ่งเป็นสมภารวัดในขณะนั้น    โดยภายในพระอุโบสถ   พระองค์ทรงเห็น  " พระสังกัจจายน์ " ยืนมือกุมท้อง  ทรงพอพระทัยเป็นอันมากจึงขอเชิญพระกัจจายน์ไป   แล้วพระราชทานพระราชทรัพย์จำนวน 1 ชั่ง  (  80 บาท )   เพื่อให้จัดสร้างขึ้นใหม่แทนซึ่งก็คือองค์ที่เห็นอยู่ในปัจจุบัน

         ความอัศจรรย์อีกอย่างหนึ่งของวัดแห่งนี้ก็คือ การรักษาโรคด้วยวิธี " เหยียบฉ่า "  โดยหมอจะนำเท้าจุ่มสมุนไพร แล้วนำไปเหยียบแผ่นเหล็กที่กำลังเผาไฟจนร้อนจัด   ขณะเหยียบเหล็กจะเกิดเปลวไฟลุกท่วมเท้าเสียงดัง " ฉ่า "  จากนั้นก็นำมาเหยียบให้ผู้ป่วยบริเวณที่มีการเจ็บป่วย ซึ่งนับว่าเป็นการรักษาโรคแบบโบราณที่มีความอัศจรรย์มาก  ตามตำนานกล่าวว่าสืบทอดกันมากกว่าร้อยปี

         ซึ่งภายในบริเวณวัดเกาะหงษ์ มีจุดสำคัญต่างๆในการตามรอยเสด็จประพาสต้น  ดังนี้  ชมโบสถ์เก่าอายุกว่า 200 ปี  กราบพระสังกัจจายน์ยืน  ชมการเหยียบฉ่า  รักษาโรคอัมฤกษ์อัมพาต  กราบหลวงพ่อกัน หลวงพ่ออินทร์ยอดเกจิอาจารย์ในอดีต

 

3.ศาลาที่ประทับ ร.5 หน้าวัดเขื่อนแดง

         อยู่ในอ.เมือง " วัดศรีสุวรรณ หรือวัดเขื่อนแดง" เคยเป็นที่ตั้งค่ายทหารนครสวรรค์มาก่อนเมื่อ ครั้งที่ร.5 เสด็จประพาสต้นเมืองนครสวรรค์ เมื่อวันที่ 29 สิงหาคม ร.ศ. 125 ( พ.ศ. 2449 ) พระองค์ท่านได้ประทับที่ศาลาหน้าวัดแห่งนี้ เพื่อพิจารณาคดีตามคำปรึกษาของศาลทหารให้ประหารชีวิตคดีอ้ายวิม  พลทหารฆ่านายสิบตายเนื่องจากเป็นเวลารักษาราชการเสด็จพระราชดำเนิน   และทำผิดพระราชกำหนดกฎหมายข้อบังคับของค่ายทหารที่เพิ่งตั้งขึ้นใหม่  ถ้าลดหย่อนโทษจะเป็นเยี่ยงอย่างให้มีความกำเริบ

          ความสำคัญของสถานที่แห่งนี้น่าสนใจมากเนื่องจากเป็นค่ายนครสวรรค์เก่า โดย " พระองค์เจ้าจิรประวัติ " ซึ่งเป็นพระราชโอรสของรัชกาลที่ 5  พระองค์ท่านมีความสามารถทางด้านการทหารและถูกส่งไปศึกษาด้านวิชาทหารในต่างประเทศ   และในสมัยนั้นพระองค์ทรงเป็นเสนาธิการทหารบกคนแรก ต่อมาค่ายทหารนครสวรรค์เดิมจึงถูกย้ายไปฝั่งตะวันออกของแม่น้ำเจ้าพระยา  เมื่อปี พ.ศ. 2485  เพื่อเป็นเกียรติประวัติแก่พระองค์เจ้าจิรประวัติ จึงใช้ชื่อว่า  "  ค่ายจิรประวัติ " จวบจนปัจจุบัน

 

        อยู่ใน อ.เก้าเสี้ยว  เมื่อครั้งรัชกาลที่5 เสด็จประพาสต้นเมืองกำแพงเพชรทางชลมารค  ได้แวะเมืองนครสวรรค์ เมื่อวันที่ 28 สิงหาคม 2449 ทรงสนทนาธรรมกับ " หลวงพ่อเฮง " อดีตเจ้าอาวาส  เป็นที่พอพระราชหฤทัยเป็นอย่างยิ่งและทรงแต่ตั้งให้เป็นพระครูชั้นพิเศษ นาม  " พระครูพิสิษฐสมถคุณ "  " หลวงพ่อเฮง " เป็นพระที่รัชกาลที่5 ทรงนับถือมากจนได้รับนิมนต์เข้าไปในพระราชพิธีต่างๆ  ตลอดรัชกาล   และได้รับพระราชทานสิ่งของเครื่องใช้หลายอย่าง  ซึ่งทางวัดมหาโพธิ์ได้เก็บรักษาไว้และดังปรากฎในพระราชหัตถเลขาของร.5 ทรงบันทึกไว้ว่า  ทรงเลื่อมใสในศีลา- จารวัตรหลวงพ่อเฮงมาก และทรงบริจาคเงิน 100 บาท ร่วมสร้างศาลาวัดเขาดินใต้     

       "  วัดเขาดิน หรือ วัดเขาดินใต้ "  ในปัจจุบัน เนื่องจากต่อมาภายหลังได้มีการสร้างวัดเขาดินเหนือโดยวัดเขาดินใต้นี้เป็นวัดเก่าแก่สร้างตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาตอนปลาย อายุประมาณ 200 ปีเศษ  ตั้งอยู่ในเขตตำบลเขาดิน อำเภอเก้าเลี้ยว  จังหวัดนครสวรรค์ตั้งอยู่ริมแม่น้ำปิงฝั่งตะวันตก ด้วยเหตุนี้เองจึงมีชื่อเต็มว่า  "  วัดพระหน่อธรณินทรใกล้วารินคงคาราม "  ตั้งอยู่ตรงข้ามกับวัดมหาโพธิ์ใต้ ซึ่งถือเป็นวัดพี่วัดน้องกันเพราะหลวงพ่อเฮงท่านเป็นเจ้าอาวาสปกครองดูแลทั้ง 2 วัด 

         ซึ่งภายในบริเวณวัดเขาดินใต้  มีจุดสำคัญต่างๆในการตามรอยเสด็จประพาสต้น  ดังนี้  นมัสการ " หลวงพ่อเฮง " แวะ วิหารเล็ก ตั้งอยู่บนเขาหน้าวัดเขาดินประดิษฐานรอยพระพุทธบาทจำลองที่สมเด็จพระศรีพัชรินทราบรมราชินีนาถถวาย  "หลวงพ่อเฮง "  เมื่อ พ.ศ. 2456  ชมพระอุโบสถบนยอดเขาซึ่งมีทางขึ้นเป็นบันไดนาคสวยงามมาก และ ถ้ำลับแล

 

         ตั้งอยู่ในอ.บรรพตพิสัย   " พระพุทธเจ้าหลวง " ได้เสด็จประพาสต้นครั้งที่ 2  ผ่านไปยังบ้านแดน  อำเภอบรรพตพิสัย   เมื่อวันที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2449 ( ร.ศ. 125 )  ตามประวัติพระองค์ได้ประทับแรมที่บ้านแดนพระราชทานเสมา  และเมื่อปี พ.ศ. 2452 ( ร.ศ. 128 ) ได้พระราชทานสิ่งของเครื่องสังเคีต  เช่น ปิ่นโต  ตะเกียง  ชุดกาต้มน้ำร้อน  และหีบไม้ให้  " หลวงพ่อแหยม "  วัดบ้านแดน หรือวัดอรุณราชศรัทธาราม  ในงานพระศพพระองค์เจ้าอุรุพงษ์รัชสมโภช เป็นพระราชโอรสองค์ที่ 75 ของร.5 ซึ่งเป็นชนิดเดียวกันกับที่พระราชทานให้ " หลวงพ่อเฮง "  วัดเขาดินใต้  

         นอกจากนี้ยังมี " ไม้รูปอาร์ม "  จารึกข้อความ " ยุทธการ 5 "  ตรงกลางมีรูปกงจักรทองเหลือง มีคำเล่ากันต่อๆว่า เครื่องหมายที่พระราชทานให้ไว้นี้เมื่อมีการล่องแพซุงไม้ของทางราชการมาจากทางเหนือ   ผ่านหน้าวัดบ้านแดน  ทางวัดแสดงเครื่องหมายยุทธการ 5 นี้ นำซุงไม้นั้นมาสร้างวัดและศาสนสถานได้

         หลังจากที่เสด็จไปยังบ้านแดนแล้ว  ร.5 ได้เสด็จพระราชดำเนินโดยแคร่ไม้ไผ่คานหามไปยังเขานอ ( เขาหน่อ )  มีระยะทาง 87 เส้น  ( ประมาณ 2 กิโลเมตร ) โดยมีผู้เล่าเรื่องถวายว่าที่เขาแห่งนี้นางพันธุรัตน์ตามมาพบพระสังข์  มีมนต์มหาจินดาเขียนอยู่ที่แผ่นศิลา  และทรงสรงน้ำสถานที่ดังกล่าว ปัจจุบันเรียกว่า  " สระเสด็จ "

         ซึ่งภายในบริเวณวัดเขาหน่อ มีจุดสำคัญต่างๆในการตามรอยเสด็จประพาสต้น  ดังนี้  " สระเสด็จ " ที่เคยสรงน้ำ วัดเขาหน่อ    ชมสิ่งของพระราชทาน จาก ร.5 ถวายแด่ " หลวงพ่อเเหยม " เมื่อ พ.ศ. 2452   และปัจจุบันภายในวัดมีพระบรมรูป ร.5 เพื่อให้ประชาชนสักการะ  และสามารถชมค้างคาวนับล้านตัวบินออกจากถ้ำยามเย็น และมีศูนย์แสดงและจำหน่ายสินค้าโอทอป